Fazy Księżyca: od nowiu do ubywającego sierpa

Jak powstają fazy Księżyca

Księżyc nie świeci własnym światłem. Słońce zawsze oświetla dokładnie połowę jego kuli, a w zależności od tego, gdzie Księżyc znajduje się na orbicie wokół Ziemi, widzimy większą lub mniejszą część tej jasnej połowy. Gdy znajduje się między Ziemią a Słońcem, zwrócony jest ku nam nieoświetloną stroną – to nów. Gdy stoi naprzeciw Słońca, widzimy w pełni oświetloną stronę – to pełnia. Pomiędzy nimi leżą wszystkie stadia pośrednie, od wąskiego sierpa po niemal okrągłą tarczę.

Od nowiu do nowiu mija średnio 29,53 dnia, czyli tak zwany miesiąc synodyczny. Jest on o nieco ponad dwa dni dłuższy niż jeden obieg Księżyca względem gwiazd (27,32 dnia), ponieważ w tym czasie Ziemia przesuwa się po własnej orbicie wokół Słońca, a Księżyc musi nadrobić tę różnicę. Faza jest w danej chwili taka sama w każdym miejscu na Ziemi – różni się jedynie ułożenie sierpa na półkuli północnej i południowej.

Osiem faz Księżyca w skrócie

Astronomicznie wyróżnia się cztery główne fazy, z których każda oznacza konkretny moment: nów, pierwszą kwadrę, pełnię i ostatnią kwadrę. Pomiędzy nimi leżą cztery fazy przejściowe, trwające po kilka dni. Razem tworzą osiem faz, na których opiera się wiele kalendarzy księżycowych i interpretacji astrologicznych. Średnio pierwsza kwadra następuje po nieco ponad siedmiu dniach, pełnia po niemal 15 dniach, a ostatnia kwadra po około 22 dniach.

Tabela pokazuje, jak fazy rozkładają się według kąta między Księżycem a Słońcem, kiedy zwykle można zobaczyć Księżyc i jaki temat astrologia symbolicznie łączy z daną fazą. Informacje o widoczności dotyczą w przybliżeniu średnich szerokości geograficznych półkuli północnej. Ponieważ Księżyc porusza się po eliptycznej orbicie z różną prędkością, momenty przejść przesuwają się nieco z miesiąca na miesiąc.

Nów i pełnia: dwa punkty zwrotne

W czasie nowiu Księżyc, widziany z Ziemi, znajduje się blisko Słońca i wschodzi oraz zachodzi mniej więcej razem z nim – dlatego jest praktycznie niewidoczny. Dopiero dzień lub dwa później na wieczornym niebie pojawia się pierwszy wąski sierp. W czasie pełni Księżyc stoi naprzeciw Słońca: wschodzi mniej więcej o zachodzie Słońca, najwyżej jest około północy, a zachodzi o świcie.

Tylko w tych dwóch momentach możliwe są zaćmienia: zaćmienie Słońca podczas nowiu i zaćmienie Księżyca podczas pełni. Nie zdarzają się co miesiąc, ponieważ orbita Księżyca jest nachylona o nieco ponad pięć stopni względem orbity Ziemi. Tylko wtedy, gdy nów lub pełnia wypada w pobliżu punktów przecięcia obu orbit, czyli węzłów księżycowych, Słońce, Ziemia i Księżyc ustawiają się wystarczająco dokładnie w jednej linii. Takie sezony zaćmień występują mniej więcej dwa razy w roku.

Przybywa czy ubywa? Jak rozpoznać fazę

W przybywającej połowie cyklu oświetlona część rośnie z wieczoru na wieczór, a Księżyc widać głównie w pierwszej połowie nocy. W ubywającej połowie światła znów ubywa, a Księżyc pojawia się coraz później w nocy, aż w końcu widać go tylko na porannym niebie. Półksiężyce pierwszej i ostatniej kwadry wyznaczają środek każdej z tych połów.

Na półkuli północnej obowiązuje prosta zasada: jeśli jasna jest prawa strona, Księżyca przybywa; jeśli lewa – ubywa. Na półkuli południowej jest odwrotnie. Przy wąskim sierpie warto przyjrzeć się uważniej, bo często słabo widać także nieoświetloną część. To światło popielate powstaje dlatego, że Ziemia odbija światło słoneczne i dodatkowo rozjaśnia Księżyc.

Fazy Księżyca w astrologii

W astrologii Księżyc symbolizuje uczucia, potrzeby i rytmy. Dlatego jego cykl często odczytuje się jako obraz procesu: w czasie nowiu coś zostaje zasiane, w fazie przybywającej rośnie, w pełni staje się widoczne, a w fazie ubywającej jest przetwarzane i puszczane. W XX wieku astrolog Dane Rudhyar opisał ten cykl lunacji jako psychologiczny model rozwoju, do którego odwołuje się wiele współczesnych interpretacji.

Te interpretacje mają charakter symboliczny. Mogą być impulsem do autorefleksji, ale nie zastępują decyzji opartych na faktach, rozmowach czy profesjonalnej poradzie. Jeśli chcesz pracować z cyklem księżycowym, możesz wykorzystać go na przykład tak:

• Nów: zapisz zamiar lub pytanie, które ma ci towarzyszyć w nadchodzącym miesiącu.
• Pierwsza kwadra: zastanów się, jaki konkretny następny krok przybliży cię do celu.
• Pełnia: zanotuj, co stało się widoczne – zarówno postępy, jak i napięcia.
• Ostatnia kwadra: zdecyduj, co chcesz zachować, a co zakończyć.

Jak Stellune oblicza fazę Księżyca

Dla każdego wydania dziennego Stellune oblicza pozycje Słońca, Księżyca, Merkurego, Wenus, Marsa, Jowisza i Saturna na godzinę 12:00 UTC danego dnia. Podstawą jest biblioteka open source Astronomy Engine. Fazę Księżyca wyznacza kąt między Księżycem a Słońcem: 0 stopni odpowiada nowiu, 90 stopni pierwszej kwadrze, 180 stopni pełni, a 270 stopni ostatniej kwadrze.

Stellune dzieli pełny okrąg na osiem równych odcinków po 45 stopni, z których każdy jest wyśrodkowany na jednej fazie – stąd wartości w tabeli powyżej. Wyznaczoną fazę widzisz na każdej stronie horoskopu. Faza wpływa też na wagę tematów dnia: przybywający Księżyc podkreśla raczej impulsy do działania, a ubywający – refleksję i domykanie spraw.

Mity i fakty o Księżycu